Οι βουλευτικές εκλογές του 1868 στη Φθιώτιδα: αποτελέσματα ψηφοφορίας στο Δήμο Λαμιέων και προεκλογικοί διορισμοί

Από την Πέμπτη 21 έως και την Κυριακή 24 Μαρτίου 1868 (Ιουλιανό ημερολόγιο) πραγματοποιήθηκαν στο ελληνικό βασίλειο βουλευτικές εκλογές. Νικητής αναδείχθηκε το κόμμα του Δημητρίου Βούλγαρη, το οποίο και σχημάτισε κυβέρνηση. Οι εκλογές αυτές σημαδεύτηκαν από καταγγελίες για άσκηση βίας, πρόκληση επεισοδίων κατά τη διεξαγωγή τους αλλά και δημοσίευση αλλοιωμένων αποτελεσμάτων υπέρ των κυβερνητικών υποψηφίων.

Από την έρευνα στο διαδίκτυο εντοπίσθηκαν τεκμήρια σχετικά με τη διεξαγωγή των εκλογών στη Φθιώτιδα. Ειδικότερα, εντοπίσθηκαν έγγραφα με τα αποτελέσματα της ψηφοφορίας στο Δήμο Λαμιέων και κατάλογος με προεκλογικούς διορισμούς στο δημόσιο κατοίκων της Φθιώτιδας. Ο κατάλογος με τους διορισμούς δημοσιεύθηκε και σε αθηναϊκές εφημερίδες.

 

1. Αποτελέσματα στο Δήμο Λαμιέων

Στο αρχείο της Ακαδημίας Αθηνών διασώθηκε έγγραφο με τα αποτελέσματα της ψηφοφορίας στο Δήμο Λαμιέων (Εικ.1αβ).

α

β

Εικ.1αβ. Ακριβές αντίγραφο των αποτελεσμάτων στο Δήμο Λαμιέων των βουλευτικών εκλογών του 1868 (πηγή: Αρχείο Ακαδημίας Αθηνών).

 

Πρόκειται για ακριβές αντίγραφο των αποτελεσμάτων ανά υποψήφιο των βουλευτικών εκλογών του 1868 για το δήμο Λαμιέων. Το 1868 δήμαρχος Λαμιέων ήταν ο Κωνσταντίνος Κρίτσας. Το έγγραφο φέρει ημερομηνία «Εν Λαμία την 24 Μαρτίου 1868» και το υπογράφουν:

-Τα μέλη της εφορευτικής επιτροπής Γ. Γραμματίκας, Αναγνώστης Π. Ζητουνιάτης και Λ. Αθ. Ρούκης.

-Οι υποψήφιοι Ι. Γ. Κρίτσας, Ευάγγ. Κ. Τσιριμώκος, Κ. Τραγωδάρας, Κ. Σ. Τράκας, Χ. Ι. Χρηστίδης, Α. Ι. Τουρτούρης, Ευστ. Καραστάθης, Νικ. Μαρούλης.

-Ο αντιπρόσωπος της διοικητικής αρχής Δ. Β. Διογενίδης.

Στο έγγραφο καταγράφεται ότι εψήφισαν 1.021 ψηφοφόροι του Δήμου Λαμιέων.

Στην πίσω όψη του εγγράφου:

«ακριβές αντίγραφον διά την αντιγραφήν

Εν λαμία την 24 Μαρτίου 1868

Η εφορευτική επιτροπή

Γ. Γραμματίκας

λ. Αθ. Ρούκης

Αναγνώστης Π. Ζητουνιάτης»

 

2. Προεκλογικοί διορισμοί στη Φθιώτιδα

Στο αρχείο της Ακαδημίας Αθηνών διασώθηκε έγγραφο με 69 ονοματεπώνυμα κατοίκων της Φθιώτιδας, οι οποίοι διορίσθηκαν προεκλογικά στο δημόσιο (Εικ.2αβγ). Για το διορισμό τους μεσολάβησαν οι υποψήφιοι βουλευτές Κωνσταντίνος Δυοβουνιώτης, Θεμιστοκλής Παπακώστας, Γεώργιος Βελέντζας και Αθανάσιος Βαλατσός.

α

β

γ

Εικ.2αβγ. Κατάλογος διορισθέντων δημοσίων υπαλλήλων στην επαρχία Φθιώτιδος κατά την προεκλογική περίοδο των βουλευτικών εκλογών του 1868 (πηγή: Αρχείο Ακαδημίας Αθηνών).

 

Από τους αναφερομένους βουλευτής του νομού Φθιώτιδος και Φωκίδος εξελέγη ο Κωνσταντίνος Δυοβουνιώτης. Οι υπόλοιποι βουλευτές που εξελέγησαν ήταν οι Δημήτριος Χατζίσκος, διετέλεσε και πρόεδρος της Βουλής, Κομνάς Τράκας, Ιωάννης Φίλωνος, Βασίλειος Τριάντης και Ευστάθιος Γαλάτης.

Στο έγγραφο με τον κατάλογο των ονοματεπωνύμων καταγράφονται τα εξής:

σελίδα 1

«Η “Αλήθεια” εκτίθησι πάντοτε την αλή=/

θειαν και μόνον την αλήθειαν.

Ιδού Οι διορισθέντες Δημόσιοι υπάλληλοι κατά/

την επαρχίαν Φθιώτιδος πρό των εκλογών τη συστά=/

σει και αιτήσει των υπουργικών υποψηφίων/

νύν δε επιδόξων Βουλευτών. Κ. Δυοβουνιώτου, Θ./

Παπακώστα, Γ. Βελέντζα και Α. Βαλατζού.-/

1. Γεώργιος Ριζόπουλος, υποτελώνης Στυλίδος./

2. Κωνσταντίνος Ριζόπουλος, υγειονομοφύλαξ Στυλίδος./

3. Ευστάθιος Παππαλεξόπουλος, ταχυδρομικός επιστάτης Στυλίδος./

4. Γεώργιος Παππανικολόπουλος, υγειονομοσταθμάρχης Σούρπης./

5. Δημ. Χλαμίδας, υποεπιστάτης λιμένος Ν. Μεντζέλης./

6. Πάνος Φετιλίρας, …. Ν. Μεντζέλης./

7. Αλεξ. Σηγκόπουλος, ταχυδρομικός επιστάτης Ν. Μεντζέλης (επαύθη αλλ’ ανεκλήθη αμέσως)./

8. Ιω. Ριζόπουλος, υγειονομοφύλαξ Πτελιού επαύθη και ανεκλήθη αμέσως./

9. Ευστάθιος Τόγιας, λιμενάρχης Ν. Μεντζέλης./

10. Δημήτρ. Μανσόλας, α΄ τάξεως βοηθός λιμεναρχείου Στυλίδος, επαύθη και ανεκλήθη αμέσως./

11. Ιωάν. Λαγός, υπογραμματεύς της Νομαρχίας./

12. Λαχανοκάρδης, Γραφεύς της Νομαρχίας./

13. Κ. Τσαούσης, Γραμματεύς του Δικαστηρίου κατά προβιβασμόν./

14. Κ. Γραβάνης, Αλαταποθηκάριος Λαμίας./

15. Θεμ. Μπαρμπαγιαννόπουλος, Φύλαξ Αλυκής./

16. Σταμ. Κατσανάκης, Επιστάτης Ταχυδρομείου Λαμίας./

17. Β. Βεργίλος, Βοηθός του Ταχυδρομείου./

18. Λεωνίδας Δέδης, Γραμματοδιανομεύς./

19. Χρήστος Βαλατσός, Σταθμάρχης Δερβέν Φούρκας./

20. Κώστας Τρίγκας, Κλητήρ του Γυμνασίου./»

σελίδα 2

«21. Δημ. Ζαγκανάς, υποδεσμοφύλαξ των φυλακών./

22. Δημ. Λαγός, Οδηγός/

23. Αργύρης Αργυρόπουλος, Οδηγός/

24. Ζ. Κακαβογιάννης, Ομοίως/

25. Χαρ. Χολέβας, »/

26. Αθ: Μακρυγιάννης, »/

27. Γρηγ: Λιακατάς, »/

28. Δημ: Τεμπέλης, »/

29. Αθ. Ζιόγας, »/

30. Ανδρέας Γιοβάνης, »/

31. Ιωάν. Γραμματίκας, »/

32. Γεώρ. Τζιουμεριώτης, »/

33 Θωμάς Ράτζας, »/

34 Ν.Μολιτσής, »/

35. Αθ. Καραμήτσος, »/

36. Δημ. Τσατσισόλης, »/

37. Δ. Γ. Στυλιδιώτης, »/

38. Ν. Τσέλιος, »/

39. Ι. Ντεμίρης, »/

40. Ν. Σουφλερός, »/

41. Ιω. Γιαταγάνας, »/

42. Πάνος Ρουπόπουλος, »/

43. Μητ. Φούκας, »/

44. Γεώρ. Γραμματίκας, »/

45. Νικηφόρος Ιερομνήμων, »/

46. Αδάμ Αποστόλου, »/

47. Ιωάννης Πλατανιάς, »/

48. Σπύρος Στράτος, »/

49. Αν. Ξανθός, »/

50. Ν. Τσιάκας, »/

51. Κ. Καραθανάσης, »/»

σελίδα 3

«52. Λάμπρος Κυριαζής, Οδηγός/

53. Αθ. Γιαννούτσος, »/

54. Κ. Βουλγαρόπουλος, »/

55. Π. Χαρμπής, »/

56. Ν. Μπλούνας, »/

57. Δ. Ψωμάς, »/

58. Ζαχ. Χατζόπουλος, »/

59. Βασ. Δρούγκας, »/

60. Αθ. Κρήκας, »/

61. Κ. Μπλέτζος, »/

62. Γ. Αργυρόπουλος, »/

63. Κ. Πάνος, »/

64. Βιτζέντζος, »/

65. Δ. Μπουρότης, »/

66. Ν. Σκαρμούτζος, »/

67. Φώτης Φωτάκης, »/

68. Αθ. Βέτας, »/

Οι άνωθεν ούτοι πλείστοι των οδηγών τούτων διορισθέντες ένα περίπου μήνα πρό/

της Βουλευτικής εκλογής με μηνιαίον μισθόν 50 – 60 – 80/

Δραχμάς παρέμειναν εις την οικίαν των μισθοδοτούμενοι,/

… Δεν πιστεύομεν όμως ότι και ήδη ο αρχηγός Σκαλτσάς/

θέλει ανεχθή την τοιαύτην σπατάλην.

69. Τριανταφυλλίδης, Νομαρχιακός υποδημοδιδάσκαλος/

λαμίας.

Εν τούτοις ο ανωτέρω πίναξ των δημοσίων τούτων/

υπαλλήλων, οίτινες εγένοντο παρά του υπουργείου, χάριν βεβαίως της παρά του/

υπουργείου, αμερολήπτου και ηθικής των εκλογών διεξα-/

γωγής, δεν είναι πλήρης, επιφυλασσόμεθα δε να πέμψωμεν/

κατόπιν και τα παραλειφθέντα πρόσωπα.-».

Το έγγραφο δημοσιεύθηκε στις αθηναϊκές εφημερίδες ΑΛΗΘΕΙΑ και ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ.

Η ΑΛΗΘΕΙΑ σε ολοσέλιδο άρθρο της υπό τον τίτλο «Η εν Λαμία «Φωνή του Λαού» και αι τελευταίαι βουλευτικαί εκλογαί», μεταξύ των άλλων, δημοσίευσε και τον κατάλογο των διορισθέντων δημοσίων υπαλλήλων.

Η ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ αναδημοσίευσε από την ΑΛΗΘΕΙΑ τον ίδιο κατάλογο σε άρθρο της υπό τον τίτλο «Κατάλογος ρουσφετίων».

  

ΠΗΓΕΣ

1. Αρχείο Ακαδημίας Αθηνών:

-Ακριβές αντίγραφο των αποτελεσμάτων στο Δήμο Λαμιέων των βουλευτικών εκλογών του 1868.

-Κατάλογος διορισθέντων διορισθέντων δημοσίων υπαλλήλων στην επαρχία Φθιώτιδος.

2. Εφημερίδες:

-ΑΛΗΘΕΙΑ, φύλλο 652/1-6-1868, σελίδα 2.

-ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ, φύλλο 1435/3-6-1868, σελίδα 3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 218.

 

  

 

Το ιχθυοτροφείο του Μώλου το 1850

 

Εικ.1 Ο Μαλιακός κόλπος σε γαλλικό χάρτη του έτους 1826. (πηγή: Pierre M. Lapie, Armand-Charles Guilleminot, Jacques Jean Marie François Boudin Tromelin, Cartephysique, historique et routière de la Grèce.).

 

Σε φύλλο εφημερίδας της κυβερνήσεως του έτους 1850 (ΦΕΚ 3/Α/15-02-1850) δημοσιεύθηκε διακήρυξη «Περί εκποιήσεως του ιχθυοτροφείου Μώλου».

Σύμφωνα με τη διακήρυξη, η όλη έκταση βρισκόταν μεταξύ των επαρχιών Λοκρίδας και Φθιώτιδας και περιελάμβανε τα ιχθυοτροφεία Μώλου, Αλαμάνας, Μεγάλης Βρύσης και Αυλακίου (Εικ.1). Η οριοθέτησή του προσδιοριζόταν από το λιμάνι του Μώλου και κατέληγε στο λιμάνι της Αγίας Μαρίνας. Ο ενοικιαστής θα εκμεταλλευόταν αποκλειστικά και μόνο τους ιχθύες, χρησιμοποιώντας μέσα που δεν θα κατέστρεφαν το γόνο. Η διάρκεια της ενοικίασης οριζόταν σε τέσσερα έτη.

Δεν είναι γνωστό εάν τελικά το ιχθυοτροφείο ενοικιάστηκε σε ενδιαφερόμενο ενοικιαστή.

Στο φύλλο εφημερίδας της κυβερνήσεως ορίζονται επί λέξει τα εξής:

«Αριθ. Πρωτ. 3051. Π(αρόντος) έτ(ους)

Διεκπ(εραίωσις) 237.

ΔΙΑΚΗΡΥΞΙΣ

Περί εκποιήσεως του ιχθυοτροφείου Μώλου.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ.

Ο Νομάρχης Φθιωτιδο-Φωκίδος και ο Οικονομικός Έφορος Φθιώτιδος

Διακηρύττουν ότι·

Δυνάμει του από 5 Φεβρουαρίου 1849 περί εκμισθώσεως των ιχθυοτροφείων ΡΙΘ΄ Νόμου, και της από 29 Νοεμβρίου του αυτού έτους υπ’ αριθ. 38.823 διαταγής του επί των Οικονομικών Υπουργείου, εκτίθεται εις δημοπρασίαν τετραετούς ενοικιάσεως το μεταξύ των δύω επαρχιών Λοκρίδος και Φθιώτιδος κείμενον ιχθυοτροφείον Μώλου, περιέχον α΄. το ιχθυοτροφείον Μώλου· β΄. το της Αλαμάνας· γ΄. το Μεγαλοβρυσιώτικον και δ΄. το Αυλακιώτικον, υπό τους ακολούθους όρους·

1) Τα όρια του ιχθυοτροφείου τούτου άρχονται από τον λιμένα του Μώλου και τελειώνουν εις τον λιμένα της Αγίας Μαρίνας.

2) Η δημοπρασία θέλει ενεργηθή ενταύθα εις τον συνήθη των δημοπρασιών τόπον, αρχομένη την 28 του ισταμένου μηνός Φεβρουαρίου, και λήγουσα την 2 του προσεχούς Μαρτίου, το δε αποτέλεσμα αυτής εναπόκειται εις την έγκρισιν του υπουργείου των Οικονομικών.

3) Ο αναδειχθησόμενος ενοικιαστής υπόκειται εις όλας τας υποχρεώσεις του από 23 Μαρτίου (4 Απριλίου) 1839 Νόμου περί πενταετούς ενοικιάσεως των ιχθυοτροφείων του Κράτους, και ιδίως των άρθρων 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, και 18 του Νόμου.

4) Ο αυτός δεν θέλει έχει καμμίαν άλλην ωφέλειαν παρά την των ιχθύων· όλαι αι λοιπαί εξ άλλων ειδών ωφέλειαι ανήκουν εις το δημόσιον.

5) Οφείλει να συμμορφωθή καθ’ όλα με τάς διατάξεις του άρθρου 11 του μνησθέντος Νόμου του έτους 1839 μεταχειριζόμενος μόνον όσα η τοπική χρήσις μετεχειρίζετο μέχρι τούδε μέσα διά την άγραν των ιχθύων χωρίς να μεταχειρισθή άλλα, τα οποία θεωρούνται ως καταστρεπτικά του γόνου αυτών.

6) Υποχρεούται πρός τοίς άλλοις να εκκαθαρίση το ιχθυοτροφείον τούτο όσον η φύσις του τόπου και μέρους το επιτρέπει, να κλείση τα μέρη όσα δύνανται να κλεισθώσι με φραγμούς και λοιπά, και να το παραδώση εις το τέλος της ενοικιάσεως εν καλή καταστάσει, χωρίς να έχη την παραμικράν απαίτησιν από το δημόσιον.

7) Οι φραγμοί, αι καλαμωταί και όσαι μηχαναί ήθελον στηθή παρά του ενοικιαστού εντός της θαλάσσης ή εις την άκραν του παραλίου ανήκουν εις το δημόσιον μετά την λήξιν της ενοικιάσεως. Αι δε λέμβοι, τα δίκτια, άλλα κινητά εργαλεία η προς χρήσιν του ιχθυοτροφείου συναγμένη ξυλική και άλλη ύλη καλαμίων, ψαθίων. και λοιπόν μένουν ιδιοκτησία του ενοικιαστού. Όσοι δ’ ευρεθώσι νεοκτισμένοι παρά του ενοικιαστού οικίσκοι ή καλύβια επ’ εθνικής γής, μένουν εις την κατοχήν της Κυβερνήσεως, αποδιδομένου εις τον ενοικιαστήν του ημίσεως της τιμής των οικοδομών κατά την γενησομένην εκτίμησιν παρά των αμφοτέρωθεν εκλεχθησομένων πραγματογνωμόνων.

8) Ο ενοικιαστής υπόκειται εις την πληρωμήν των τελών του χαρτοσήμου και των του κήρυκος δικαιωμάτων.

Προσκαλούνται επομένως οι επιθυμούντες να γίνωσιν ενοικιασταί να παρουσιασθώσιν εγκαίρως εις την δημοπρασίαν διά να λάβωσι μέρος εις τον συναγωνισμόν.

Εν Λαμία την 9 Φεβρ. 1850.

Ο Νομάρχης και Α.Α.

Ο Γραμματεύς

Δ. Δεσύλλας.

Ο Οικονομ(ικός) Έφορος

Άγγελος Γ. Ζάννος.»

ΠΗΓΗ

Εθνικό τυπογραφείο.

 

 

 

 

 

Πυρκαγιά σε εμπορική επιχείρηση της Λαμίας το 1865

  

Εικ.1 Ο Κωνσταντίνος Μαλλιόπουλος (1824-1901), ένας από τους ιδιοκτήτες της επιχείρησης [πηγή: περιοδική έκδοση ΠΟΙΚΙΛΗ ΣΤΟΑ ΙΕ΄ (1912), Εικόνες και βιογραφήματα, Κωνσταντίνος Μαλλιόπουλος, σελίδα 616].

 

Εισαγωγή

Την Παρασκευή 21 Μαΐου 1865 (Ιουλιανό ημερολόγιο), ανήμερα των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης και ένα μήνα μετά την επίσκεψη του βασιλιά Γεωργίου Α΄ στη Λαμία, ξέσπασε φωτιά σε εμπορικό κατάστημα της πόλης. Πρόκειται για το κατάστημα των αδελφών Μαλλιόπουλου, το οποίο υπέστη μεγάλη καταστροφή. Δέκα χρόνια αργότερα, σε οδηγό της Λαμίας του 1875, η επιχείρηση δεν καταγράφεται σε εμπορικό οδηγό της πόλης (βλέπε: Οδηγός της Λαμίας του 1875 και το βιομηχανικό συγκρότημα «Η Φθιώτις» του «Κ.Π.Αγαθοκλήςκαι Σία» στη Στυλίδα).

Η πυρκαγιά

Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα των εφημερίδων της εποχής, η φωτιά εξερράγη στις επτάμιση το απόγευμα της Παρασκευής 21 Μαΐου 1865. Αιτία ήταν η ύπαρξη εύφλεκτου υλικού (ξερού χόρτου) αποθηκευμένου κρυφά στο κατάστημα, χωρίς να το γνωρίζουν οι δημόσιες αρχές. Διαδόθηκε πολύ γρήγορα. Οι αρχές και οι πολίτες έσπευσαν να την κατασβήσουν χωρίς όμως να μπορούν να πλησιάσουν. Ο δημοτικός αστυνόμος Γουργιωτάκης ανακάλυψε ότι μέσα στο κατάστημα υπήρχαν παράνομα 10-15 βαρέλια πυρίτιδας. Αμέσως έσπευσε να ειδοποιήσει το νομάρχη, τον εισαγγελέα και τις λοιπές αρχές για ενδεχόμενη έκρηξη. Μετά από πέντε λεπτά, αφού είχαν απομακρυνθεί οι άνθρωποι, λόγω ανάφλεξης της πυρίτιδας ακολούθησε έκρηξη με τρομερό κρότο και ωστικό κύμα,. Οι πόρτες, τα παραθυρόφυλλα και τα τζάμια πολλών σπιτιών έσπασαν. Τοίχοι σπιτιών ράγισαν. Φλεγόμενα ξύλινα δοκάρια από τις σκεπές και μεγάλες πέτρες εκτινάχτηκαν στον αέρα σε ύψος εκατό οργυιών (περίπου εκατόν ογδόντα μέτρα) και έπεσαν πάνω σε γειτονικά σπίτια. Αποτέλεσμα ήταν να σπάσουν τα κεραμίδια τους και να μεταδοθεί η φωτιά. Η προσπάθεια κατάσβεσης πλέον επικεντρώθηκε όχι στο φλεγόμενο κτίριο της επιχείρησης αλλά στα γειτονικά σπίτια.

Η έκρηξη κατέστρεψε πέντε σπίτια και το τότε κτίριο της νομαρχίας, το οποίο βρισκόταν πολύ κοντά στο κατάστημα. Σύμφωνα με την ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ η έκρηξη «επλήγωσε θανατηφόρως τέσσαρας ανθρώπους». Η ΑΥΓΗ δημοσίευσε την πληροφορία ότι στην πραγματικότητα η πυρκαγιά είχε σκοπό την καταστροφή των πρακτικών των πρόσφατων βουλευτικών εκλογών: «-Λέγεται ότι τα πρακτικά της βουλευτ(ικής) εκλογής Φθιώτιδος επυρπολήθησαν κατά την τελευταίαν εν Λαμία συμβάσαν πυρκαϊάν πλησίον του νομαρχιακού καταστήματος...».

Η είδηση της πυρκαγιάς δημοσιεύθηκε στις εφημερίδες της εποχής. Οι δύο τοπικές εφημερίδες (ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ και ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΟΘΡΥΟΣ) περιγράφουν το γεγονός με αρκετές λεπτομέρειες. Οι υπόλοιπες εφημερίδες μεταδίδουν περιληπτικά την είδηση.

Η είδηση στις τοπικές εφημερίδες

Ακολουθούν τα δημοσιεύματα δύο αθηναϊκών εφημερίδων, οι οποίες παραθέτουν αυτούσιο το κείμενο των δύο τοπικών εφημερίδων:

α) Ο ΕΘΝΟΦΥΛΑΞ αναδημοσιεύει την είδηση από τη ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ:

«Πυρκαϊά εν Λαμία.

Εκ της συναδέλφου Φωνής του Λαού, εν Λαμία εκδιδομένης, ερανιζόμεθα τα επόμενα περί της αυτόθι συμβάσης καταστρεπτικής πυρκαϊάς, εξ ής υπέστησαν σημαντικήν ζημίαν οι αδελφοί Μαλιόπουλοι.

“Χθές το εσπέρας (21 μαΐου) εξερράγη εν τη πόλει ημών πυρκαϊά επί δύο εργαστηρίων των αδελφών Μαλιοπούλων. Ούτοι ως και πάντες οι έμποροι από πλεονεξίαν φερόμενοι έχουσιν εις τάς αποθήκας των πυρίτιδα εις αρκετήν ποσότητα, εισάγοντες ταύτην ή κρυφίως ή και από έλλειψιν αυστηράς επιτηρήσεως. Η πυρκαϊά ήτο πολύ ταχεία, καταναλώσασα αμφότερα τα εργαστήρια εις μικρού χρόνου διάστημα. Ευτυχώς οι ιδιοκτήται ανήγγειλον εις το κοινόν την ύπαρξιν πυρίτιδος εις τάς καιομένας αποθήκας, και η κατόπιν γενομένη έκρηξις της πυρίτιδος δεν επροξένησε δυστυχήματα· επροξένησεν όμως αρκετάς ζημίας, αίτινες βεβαίως θέλουσι τιμωρήσει σπουδαίως την απροσεξίαν και πλεονεξίαν των δυστυχησάντων. Η πόλις άπασα μετά την έκρηξιν της πυρίτιδος ανησύχησε σπουδαίως, και δεν ηκούετο φωνή συμπαθείας ουδεμία διά τούς ζημιουμένους από την πυρκαϊάν. Τοιουτοτρόπως και η κοινή γνώμη τιμωρεί τούς μη προσηκόντως φερομένους.”» (ΕΘΝΟΦΥΛΑΞ 758/27-05-1865, σελίδα 2, ψηφιακός σελιδοδείκτης 191)

β) Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ αναδημοσιεύει αυτούσιο το κείμενο της εφημερίδας ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΟΘΡΥΟΣ, ο οποίος περιγράφει με περισσότερες λεπτομέρειες το γεγονός:

«Πυρκαϊά εν Λαμία.

Τρομερόν και φρικαλέον συμβάν έλαβε χώραν χθές περί την 7 ½ μ.μ. εν Λαμία· έστι δε το ακόλουθον.

Πυρκαϊά εξερράγη εις τινα οικίαν πλησίον της Νομαρχίας και εις το κέντρον της πόλεως,ανήκουσαν εις τούς αδελφούς Αλέξιον και λοιπούς Μαλειουπούλους, εντός της οποίας οι ιδιοκτήται λάθρα και άνευ γνώσεως των αρχών είχον χόρτον. Του χόρτου αναφθέντος αι φλόγες μαινόμεναι ενέμοντο πάσαν ύλην. Αι αρχαί και ο λαός συνέρρευσαν εις χιλιάδας διά την απόσβεσιν του πυρός, όπερ ουδένα επέτρεπε να πλησιάση. Εν τώ μεταξύ ο Αστυνόμος Κ. Γουργιωτάκης ανακαλύψας ότι εντός της οικίας ταύτης υπήρχον 10-15 βαρέλια πυρίτιδος, σπεύδει δρομαίως και με κίνδυνον της ζωής του, και ειδοποιεί τον Νομάρχην, τον εισαγγελέα και λοιπούς παρόντας περί του επαπειλούντος τρομερού κινδύνου εκ της αναφλέξεως της πυρίτιδος. Μόλις παρήλθον πέντε λεπτά από της ειδοποιήσεως ταύτης, μεθ’ ήν οι άνθρωποι έδραμον και απεμακρύνθησαν εκ του τόπου του κινδύνου, και η τρομερά έκρηξις έλαβε χώραν αναφλεχθείσης της πυρίτιδος. Ο κρότος και ο κλονισμός υπήρξαν μέγιστοι, εις τρόπον ώστε τα παραθυρόφυλλα, αι θύραι και τα υάλια των οικιών κατεθραύσθησαν και συνετρίβησαν· πολλαί οικίαι διερράγησαν. Δοκοί καιόμεναι και μεγάλοι λίθοι ετινάχθησαν εις τον αέρα εις εκατόν οργυών ύψος και κατέπεσον επί των πέριξ οικιών, των οποίων συνετρίβησαν αι κέραμοι και ήρξαντο να καίωσι· τότε και αι αρχαί και οι πολίται έτρεξαν να σβέσωσι ουχί πλέον την καιομένην οικίαν, ένθα δεν ετόλμων να πλησιάσωσι, διότι είχε διαδοθή ότι υπήρχον και έτερα δέκα βαρέλια πυρίτιδος, αλλά τάς οικίας, αίτινες ήρξαντο να καίωνται. ως εκ της επ’ αυτών καταπτώσεως των ανημμένων δοκών. Εάν δεν επρολαμβάνετο η είδησις ότι υπάρχει πυρίτις, ή εάν πέντε λεπτά αργότερα εδίδετο, και εγίνετο η έκρηξις, σήμερον η Λαμία ήθελεν αποκατασταθή κοιλάς του κλαυθμώνος, διότι πεντακόσιοι άνθρωποι τουλάχιστον ήθελον καή, φονευθή και πληγωθή, εκ της ασφυξίας ήθελον αποθάνη· ιδού οποίων μεγίστων κακών γίνονται παραίτιοι οι τολμηροί εκείνοι άνθρωποι οίτινες παραβαίνοντες τάς απαγορευτικάς αστυνομικάς διατάξεις εναποθηκεύωσιν εντός των οικιών πόλεως χόρτον και πυρίτιδα. Μυριάκις κατεκρίναμεν τοιαύτας πράξεις και παρεκαλέσαμεν τούς συμπολίτας μας να απέχωσι τοιούτων επικινδύνων επιχειρήσεων επί παραβάσει των αστυνομικών διατάξεων, και επεστήσαμεν την προσοχήν των αρχών ίνα ώσιν άγρυπνοι και να μη αμελώσι των σπουδαιοτέρων καθηκόντων των· αλλ’ ατυχώς δεν εισηκούσθημεν, και ιδού πόλις ολόκληρος έτρεξε τον μέγιστον των κινδύνων. (Φάρος Όρθρυος)» (ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ 615/27-05-1865, σελίδες 3 & 4, ψηφιακοί σελιδοδείκτες 153 & 154).

Η λανθασμένη είδηση

Η ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ αρχικά μετέφερε λανθασμένα την είδηση ότι η πυρκαγιά εξερράγη «εν τώ στρατώνι τώ υπάρχοντι εντός του φρουρίου Λαμίας». Αμέσως όμως στο επόμενο φύλλο της διορθώνει την είδηση: «-Η εν Λαμία εκραγείσα πυρκαϊά, εξερράγη ουχί εν τώ στρατώνι τώ κειμένω εν τώ φρουρίω, αλλά εν τη πόλει από τινος καταστήματος, εν ώ ευρίσκετο εναποταμιευμένη αρκετή πυρίτις, ήτις εκραγείσα κατέστρεψε πέντε οικίας, εν αίς και το νομαρχιακόν κατάστημα και επλήγωσε θανατηφόρως τέσσαρας ανθρώπους. Εάν η εν Λαμία διοικητική και αστυνομική αρχή ήτον άγρυπνος, και δεν επέτρεπε την εν τοίς εργαστηρίοις φύλαξιν πυρίτιδος, αλλά διέτασσε την μεταφοράν αυτής εις την πυριτιδαποθήκην, δεν θα συνέβαιναν τα γενόμενα δυστυχήματα. Επειδή δε πληροφορούμεθα, ότι και ενταύθα εις πολλά καταστήματα υπάρχει τοποθετημένη πυρίτις, προκαλούμεν πάλιν επί τούτου την σύντονον της αστυνομίας προσοχήν.» (ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ 657/25-05-1865, σελίδες 3 & 4, ψηφιακοί σελιδοδείκτες 191 & 192).

Η οικογένεια Μαλλιόπουλου

Στον εκλογικό κατάλογο του Δήμου Λαμιέων του 1879 εμφανίζονται εγγεγραμμένοι δύο αδελφοί Μαλλιόπουλοι:

1)με α/α 743 ο Μαλλιόπουλος Αλέξιος του Ιωάννη, ετών 57, επαγγέλματος έμπορος και ενεστώτα τόπο διαμονής τη Λαμία και

2)με α/α 744 ο Μαλλιόπουλος Κωνσταντίνος του Ιωάννη, ετών 50, επαγγέλματος έμπορος και ενεστώτα τόπο διαμονής τη Λαμία (Εικ.1).

Οι δύο εγγεγραμμένοι είναι οι ιδιοκτήτες της καταστραφείσας επιχείρησης.

Η οικογένεια Μαλλιόπουλου καταγόταν από το χωριό Δοβρά Ζαγορίου Ιωαννίνων (από το 1927 Ασπράγγελοι). Ο πατέρας τους Ιωάννης μετακόμισε στη Λαμία, όπου ίδρυσε εμπορική επιχείρηση. Το 1847 απεβίωσε και τον διαδέχθηκαν οι γιοί του Αλέξιος, Κωνσταντίνος, Λάζαρος, Πέτρος και Απόστολος. Η επιχείρηση (ομόρρυθμος εταιρία) ονομάσθηκε «Αλέξιος και αδελφοί Μαλλιόπουλοι Ο.Ε.».

Το 1860 αποχώρησαν οι Λάζαρος, Πέτρος και Απόστολος και η επιχείρηση ονομάσθηκε «Αλέξιος και Κωνσταντίνος Μαλλιόπουλος». Ο Αλέξιος Μαλλιόπουλος διετέλεσε και δημοτικός σύμβουλος του Δήμου Λαμιέων.

Ο Κωνσταντίνος Μαλλιόπουλος (1824-1901) ήρθε στη Λαμία σε ηλικία 12 ετών το 1836. Σε ηλικία 30 ετών νυμφεύθηκε τη Μαρία Ζούνη, κόρη πλούσιας ηπειρώτικης οικογένειας. Κατά την επανάσταση της Θεσσαλίας του 1854 όπλισε με έξοδά του αριθμό ανδρών και συμμετείχε σε αυτήν. Υπήρξε συμπολεμιστής του Θεοδώρου Ζιάκα και διακρίθηκε στις μάχες του Σπηλαίου Καλαμπάκας και Αγίου Γεωργίου. Στη μάχη του Σπηλαίου τραυματίσθηκε στον αριστερό βραχίονα. Μετά την προσάρτηση της Θεσσαλίας (1881) αγόρασε τα χωριά Αμαρλάρ (από το 1927 Κοιλάδα Λαρίσσης) και Χαϊχάλ (από το 1928 καταργημένος οικισμός κοντά στο Λεοντάρι Δομοκού). Στο Αμαρλάρ απεβίωσε το 1889 η σύζυγός του Μαρία. Εκλέχτηκε δύο φορές δήμαρχος Ταμασίου. Απεβίωσε και ετάφη στην Αθήνα την πρωτομαγιά του 1901. Κοντά του βρισκόταν ο μοναδικός γιός του πολιτευτής Δημήτριος Μαλλιόπουλος.

 

 

ΠΗΓΕΣ-ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Εφημερίδες:

ΑΜΑΛΘΕΙΑ Σμύρνης:

φύλλο 1371/28-05-1865, πρωτοσέλιδο, ψηφιακός σελιδοδείκτης 42.

ΑΥΓΗ Αθηνών:

φύλλο 1440/25-05-1865, σελίδα 3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 194.

φύλλο 1443/29-05-1865, σελίδα 3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 200.

ΕΘΝΟΦΥΛΑΞ Αθηνών:

φύλλο 758/27-05-1865, σελίδα 2, ψηφιακός σελιδοδείκτης 191.

ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ Αθηνών (Εφημερίς των αρχών της Ι΄ Οκτωβρίου):

φύλλο 615/27-05-1865, σελίδες 3 & 4, ψηφιακοί σελιδοδείκτες 153 & 154.

Η ΕΛΠΙΣ Αθηνών (Εφημερίς των αρχών της Γ΄ Σεπτεμβρίου):

φύλλο 1305/01-06-1865, σελίδα 3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 355.

ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ Αθηνών:

φύλλο 656/22-05-1865, σελίδα 4, ψηφιακός σελιδοδείκτης 190.

φύλλο 657/25-05-1865, σελίδες 3 & 4, ψηφιακοί σελιδοδείκτες 191 & 192.

2. Κώστα Δημοσθ. Γαλλή, Ο εκλογικός κατάλογος του Δήμου Λαμιέων του 1879 (ήτοι Λαμίας, Σαραμουσακλή, Μεγ. Βρύσης, Λιμογαρδίου, Παλαιοχωρίου, Δίβρης, Δερβέν Φούρκας, Τσοπανλατών, Δαϊτσάς, Μπεκή, καλυβίων, Κόμματος, Ιμίρμπεη και Ταράτσας), Αθήνα 1984.

3. Περιοδική έκδοση ΠΟΙΚΙΛΗ ΣΤΟΑ ΙΕ΄(1912), Εικόνες και βιογραφήματα, Κωνσταντίνος Μαλλιόπουλος, σελίδες 615-617.

 

 

 

 

Η περιοδεία του βασιλιά Γεωργίου Α΄ στη Φθιώτιδα το 1865 μέσα από τις εφημερίδες της εποχής

  

Εικ.1. Το αρχοντικό του Ηρακλή Χρ. Τσάλλη στην πλατεία Διάκου της Λαμίας σε φωτογραφία του 1950. Εδώ κατέλυσε το 1865 ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄. Κτίσθηκε από Ιταλούς τεχνίτες στις αρχές της δεκαετίας του 1850 σε οικόπεδο που αγόρασε ο Χρήστος Τσάλλης. Είχε πολλά παράθυρα, δωμάτια, μεγάλα μπαλκόνια, σάλες, καθιστικά και πολλούς βοηθητικούς χώρους. Διακοσμήθηκε με τοιχογραφίες από Ιταλούς ζωγράφους. Διέθετε ακριβά έπιπλα και πιάνο. Στις δεξιώσεις καλούσαν μουσικούς. Οι προσκεκλημένοι τους ήταν επίσημοι της υψηλής τοπικής και της αθηναϊκής κοινωνίας. Διέθετε αυλή, μεγάλο κήπο µε δένδρα, άνθη και έναν αιωνόβιο πλάτανο. Η αυλή περιβαλλόταν από ψηλό πετρόκτιστο μαντρότοιχο. Κάτω από τον πλάτανο τους θερινούς μήνες παραθέτονταν δεξιώσεις με συμμετοχή μουσικών με βιολί και πιάνο. Το 1920 πουλήθηκε στον έμπορο Γεώργιο Ποντικόπουλο (βλέπε: Οδηγός της Λαμίας του έτους 1920. Μέρος Α΄). Το 1970 αγοράσθηκε από τους αδελφούς Σαμαρά, κατεδαφίστηκε και στη θέση του κτίσθηκε το ξενοδοχείο Σαμαράς, το οποίο εγκαινιάσθηκε το 1974. (περισσότερα για την οικογένεια Τσάλλη βλέπε άρθρο στην εφημερίδα Λαμιακός Τύπος του Κων/νου Αθ. Μπαλωμένου, Φεουδαρχικά κατάλοιπα. Οικογένειες μεγαλοκτηματιών Τσάλλη στην περιοχή Λαμίας και τσιφλίκι Ιµίρµπεη.) (πηγή φωτογραφίας: Νίκος Ταξ. Δαβανέλλος, Λαμία, το χρονικό μιας πόλης, Αθήνα 1994, σελίδα 146).

 

 

Ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ σε μία από τις πρώτες περιοδείες του στο Ελληνικό Βασίλειο, μία εβδομάδα μετά το Πάσχα (†Κυριακή 4 Απριλίου 1865), περιόδευσε στις επαρχίες της τότε Ανατολικής Ελλάδας (Ανατολική Στερεά Ελλάδα). Στη Φθιώτιδα περιόδευσε το χρονικό διάστημα από 10 έως 18 Απριλίου 1865 (Ιουλιανό ημερολόγιο).

 

Η αναγγελία της περιοδείας στις εφημερίδες

Η αναγγελία και το αναλυτικό πρόγραμμα της περιοδείας δημοσιεύθηκε στις εφημερίδες της εποχής. Η αθηναϊκή εφημερίδα ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ αναδημοσιεύει στο πρωτοσέλιδό της κύριο άρθρο της λαμιώτικης εφημερίδας ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΟΘΡΥΟΣ με την αναγγελία της περιοδείας. Στο άρθρο περιγράφεται η προετοιμασία της υποδοχής από το λαό. Προαναγγέλλεται η συμμετοχή στην υποδοχή και του Οθωμανού διοικητή Θεσσαλίας Χασάν πασά με το επιτελείο του, ο οποίος θα μεταβεί για το σκοπό αυτό στη Λαμία από τη Λάρισα.

Γράφει το άρθρο:

«Ο Βασιλεύς εις περιοδείαν

Μέγας και απερίγραπτος υπάρχει ενθουσιασμός των εν ταίς επαρχίαις Ελλήνων παντός πολιτικού χρωματισμού και πάσης τάξεως υποδεχομένων τον μυριοπόθητον και αξιολάτρευτον Βασιλέα των Γεώργιον τον Α΄. Μεγάλη χαρά και αγαλίασις υπάρχει εζωγραφισμένη εις τα φαιδρά πρόσωπα ανδρών, γυναικών και παίδων. Άπασα η Ανατολική Ελλάς, της οποίας τάς πόλεις μέλλει να επισκεφθή ο Βασιλεύς, ευρίσκεται εις αέναον κίνησιν. Οι πάντες προετοιμάζονται προς υποδοχήν του Ηγεμόνος των. Και δήμοι και κοινότητες και άτομα φιλοτιμούνται τίς να υπερβή τον έτερον εις την φιλοκαλίαν, εις την καθαριότητα, και εις πάν ό,τι δύνανται να ευκολύνη την διάβασιν και να τέρψη τον Βασιλέα. Είναι πρωτοφανής και μοναδική η προθυμία των χωρικών εξελθόντων αυθορμήτως να καθαρίσωσι και διορθώσωσιν, όσον το δυνατόν, τούς δρόμους ένθα μέλλει να διαβή ο βασιλεύς μετά της συνοδίας του· όλα τα χωρία προετοιμάζονται άνδρες γυναίκες και παιδία ενδυόμενοι τα λαμπριάτικα φορέματά των να εξέλθωσιν κατά κοινότητας εις το πλησιέστερον μέρος του δρόμου και να υποδεχθώσι τον αξιολάτρευτον Βασιλέα των χορεύοντες, τραγωδούντες και αγαλλόμενοι. Αλλ’ όχι, δεν είναι μόνη η Στερεά Ελλάς ήτις από άκρου έως άκρου συνεκινήθη διά τον ερχομόν του Βασιλέως, αλλά η συγκίνησις αύτη ωσεί ηλεκτρικός σπινθήρ διεδόθη και εις άπασαν την γείτονα Θεσσαλίαν· και ιδού Πασσάδες, Δερβεναγάδες, Μπέηδες μετά πολυτελεστάτου επιτελείου και στρατού, καθώς και πολλοί οικοκυραίοι έρχονται εις Λαμίαν ίνα προσφέρωσι τώ Βασιλεί των Ελλήνων τα σεβάσματά των. Λέγεται ότι ο εξοχώτατος Χασάν Πασιάς διοικητής της Θεσσαλίας, αδεία της Υ(ψηλής) Π(ύλης) εκτός του ανωτέρω επιτελείου θέλει συνοδεύεσθαι και από τινας αρχιερείς της Θεσσαλίας, ερχόμενος εις Λαμίαν προς υποδοχήν του Βασιλέως (Φάρος Όθρυος)» (ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ 592/13-04-1865, σελίδα 1, ψηφιακός σελιδοδείκτης 107).

Η ΑΥΓΗ δημοσιεύει αναλυτικά το πρόγραμμα της περιοδείας του βασιλιά ως εξής:

«Περιοδεία του βασιλέως.

Είναι γνωστόν, ότι ο βασιλεύς απεφάσισε να επιχειρήση περιοδείαν τινά κατά την ανατολικήν Ελλάδα· κατά το εκδοθέν επί τούτω δρομολόγιον η προκειμένη περιοδεία εκανονίσθη ως ακολούθως.

Ο βασιλεύς θ’ αναχωρήση εντεύθεν την 7 του προσεχούς απριλίου, και θα μεταβή εις το Τατόϊον (Δεκέλειαν), ιδιόκτητον χωρίον του αυλάρχου κ.Σκαρλάτου Σούτσου. Εκείθεν θα κατευθυνθή εις Χαλκίδα την 8, την δε εννάτην θα αναπαυθή αυτόθι.

Την 10 απριλίου θα ήναι εις Αταλάντην· την 11 εις Καινούριον· την 12 εις Λαμίαν και την 13 εις Στυλίδα, αφ’ ής θα επιστρέψη αυθημερόν εις Λαμίαν.

Την 14 θα ήναι εις Αντινίτσαν, την 15 εις Γιανιτσούν, την 16 εις Υπάτην, όπου θα αναπαυθή την 17 του μηνός.

Εντεύθεν αναχωρήσας θα φθάση την 18 εις Γραβιάν, την 19 εις Άμφισσαν, αφ’ όπου θα κατευθυνθή εις την μονήν του «Οσίου Λουκά» την 21, και την 22 θα ήναι εις Λεβαδείαν, ένθα θέλει αναπαυθή μίαν ημέραν, την 23· εξής θα ήναι την 24 εις Θήβας, την 25 εις Ειδυλλίαν και την 26 θα επανέλθη εις τάς Αθήνας.

Περί του ταξειδίου τούτου θέλομεν γράψει πλατύτερον τα εικότα κατόπιν.» (ΑΥΓΗ 1404/27-03-1865, σελίδα 2, ψηφιακός σελιδοδείκτης 122).

Το πρόγραμμα δημοσιεύθηκε και στο πρωτοσέλιδο της εφημερίδας ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΣ ΑΣΤΗΡ της Κωνσταντινούπολης. Μικρή αλλαγή υπήρξε στο πρόγραμμα και ο βασιλιάς από την Αταλάντη μετέβη πρώτα στη Στυλίδα ακτοπλοϊκά, και στη συνέχεια δια ξηράς στη Λαμία.

Οι εφημερίδες ΕΘΝΟΦΥΛΑΞ και ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ αναφέρουν περιληπτικά την είδηση της περιοδείας ως εξής:

«Η Α.Μ. ο βασιλεύς προτίθεται σκοπόν να επισκεφθή τινας των πόλεων της στερεάς Ελλάδος, οίον την Λαμίαν, την Στυλίδα, την Άμφισσαν, την Λεβαδείαν, τάς Θήβας και τα εν τη περιφερεία των πόλεων τούτων κείμενα μέρη. Καθ’ ά επληροφορήθημεν, η Α.Μ. θ’ αναχωρήση εντεύθεν την 7 απριλίου, ημέραν τετάρτην, και θα ταξιδεύση διά ξηράς.» (ΕΘΝΟΦΥΛΑΞ 718/22-03-1865, σελίδα 3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 111).

«-Κατά τάς δέκα του προσεχούς μηνός απριλίου ο βασιλεύς θα εξέλθη εις περιοδίαν κατά την Στερεάν Ελλάδα. Θα επισκεφθή πρώτον τάς Θήβας, την Λεβαδείαν, την Εύβοιαν, την Λαμίαν και άλλας πόλεις. Είναι δε λίαν πιθανόν να επισκεφθή και τάς Πάτρας, την Κόρινθον και το Μεσολλόγιον.» (ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ 616/20-03-1865, σελίδα 3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 110). Η είδηση από την ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ αναδημοσιεύθηκε και στο πρωτοσέλιδο της εφημερίδας ΑΜΑΛΘΕΙΑ της Σμύρνης.

 

Στη Λαμία

Σύμφωνα με το πρόγραμμα, το Σάββατο 10 Απριλίου ο βασιλιάς από τη Χαλκίδα μετέβη ακτοπλοϊκώς στη Σκάλα Αταλάντης και από εκεί στην Αταλάντη. Εκεί αφίχθη στις πέντε παρά τέταρτο το απόγευμα. Τον υποδέχθηκαν ο δήμαρχος, ο οποίος τον προσφώνησε, η δημοδιδασκάλισσα και οι κάτοικοι. Μαθήτριες του προσέφεραν ανθόπλεκτο στεφάνι.

Από την Αταλάντη μετέβη ακτοπλοϊκά στη Στυλίδα. Προφανώς διοργανώθηκε και εκεί αντίστοιχη υποδοχή, λεπτομέρειες της οποίας δεν δημοσιεύουν οι εφημερίδες. Η επίσκεψη όμως αυτή στάθηκε αφορμή για να ιδρυθεί στη Στυλίδα τηλεγραφικός σταθμός, όπως έγραψε ο ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΟΘΡΥΟΣ και αναδημοσιεύει η ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ:

«-Η Α.Μ. ηυδόκησε να διατάξη, ίνα συστηθή τηλεγραφικός σταθμός και εν Στυλίδι, και η διαταγή της Α.Μ. αυθωρεί εξετελέσθη, και το τηλεγραφείον εν Στυλίδι εσυστήθη. Ευγνωμονούντες οι κάτοικοι Στυλίδος διά το δείγμα τούτο ευμενείας όπερ η Α.Μ. απέδειξεν εις την ιστορικήν πόλιν Στυλίδος, καθικετεύουσιν όπως ευδοκήση και διατάξη ίνα συστηθή ειρηνοδικείον, καθαρισθή ο λιμήν και ανεγερθή το υγειονομικόν και τελωνιακόν κατάστημα. Αυταί εισίν αι πραγματικαί ανάγκαι της παραλίου πόλεως Στυλίδος, περί της θεραπείας των οποίων καθικετεύουσι θερμώς τον φιλόλαον βασιλέα των, παρ’ ού και μόνον προσδοκώσι την πρόοδον της πόλεώς των, αφού από τούς κατά καιρόν διαφόρους υπουργούς απελπίσθησαν. (Φάρος Όθρυος)» (ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ 658/27-05-1865, σελίδες 3 και 4, ψηφιακοί σελιδοδείκτες 193 και 194).

Από τη Στυλίδα μετέβη οδικά στη Λαμία. Εκεί έφθασε την Δευτέρα 12 Απριλίου στις 3 το μεσημέρι. Του επιφυλάχθηκε θερμή υποδοχή. Είχαν μεταβεί στην πόλη και κάτοικοι των γύρω χωριών για να τον υποδεχθούν. Ο δρόμος Στυλίδας-Λαμίας είχε καθαρισθεί και στολισθεί με άνθη και κλαδιά. Ο εκτελών χρέη Νομάρχη Γραμματέας της Νομαρχίας Θ. Βασιλειάδης μαζί με τον Μοίραρχο της Χωροφυλακής και τον Ίλαρχο επικεφαλής ίλης ιππικού, τον προϋπάντησαν στην είσοδο της πόλης. Εκεί ο βασιλιάς στάθηκε κάτω από την αψίδα που είχε στηθεί προς τιμήν του και δέχθηκε τιμές.

Όλες οι άλλες πολιτικές και στρατιωτικές αρχές τον υποδέχθηκαν στην πλατεία Ομονοίας (σήμερα πλατεία Πάρκου). Μεταξύ αυτών και ο Οθωμανός διοικητής Θεσσαλίας Χασάν πασάς με πολυπληθή συνοδεία αξιωματούχων (μπέηδες, αρχιερείς, έμποροι και άλλοι κάτοικοι της Θεσσαλίας). Η παρουσία του Χασάν πασά συνδέεται με τη μεταρρύθμιση του Τανζιμάτ (εκσυγχρονισμός και εξευρωπαϊσμός του κράτους) και στην προσπάθεια της Οθωμανικής κυβέρνησης (Υψηλή πύλη) για καλλιέργεια καλών σχέσεων με τις γειτονικές χώρες.

Στην πλατεία Ομονοίας προσφώνησε το βασιλιά ο Δήμαρχος Λαμίας Δήμος Παπαβασιλείου (1800-1878) ως εξής:

“Μεγαλειότατε!

Δήμαρχος του Δήμου Λαμίας της Επαρχίας Φθιώτιδος ευτυχή λογίζομαι εμαυτόν διερμηνεύων προς την Υμετέραν Μεγαλειότητα την ειλικρινή πίστιν και την άδολον αφοσίωσιν των συνδημοτών μου.

Η Ελλάς, Μεγαλειότατε, αφού επί πολύ ποικίλας υπέστη δοκιμασίας μετ’ αγαλλιάσεως ενθυμείται και εγκαρδίως μνημονεύει την 18 Μαρτίου 1863 αξιομνημόνευτον ημέραν της εκλογής της Υμετέρας Μεγαλειότητος.

Ναι, Μεγαλειότατε, ανεξάλειπτος μένει εν ταίς καρδίας μας η ημέρα εκείνη, αφ’ ής εγκαινιάσθη νέα διά την πατρίδα μας εποχή ευνομίας, ευημερίας και προόδου, και καθ’ ήν απηλαύσαμεν συνταγματικόν Ηγεμόνα, την ισχύν του στηρίξαντα εις την αγάπην του λαού του.

Πιστός, Μεγαλειότατε, των αισθημάτων των συνδημοτών μου διερμηνεύς, αναπέμπω μετ’ αυτών προς τον ύψιστον τάς υπέρ της υγείας και μακροβιότητος της Υμετέρας Μεγαλειότητος ευχάς, και πλήρης πίστεως και σεβασμού μετά του περιεστώτος Λαού σου, αναφωνώ• Ζήτω ο Συνταγματικός Βασιλεύς των Ελλήνων Γεώργιος Α΄.”» (ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ 595/19-04-1865, σελίδες 2-3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 114).

Ακολούθησε η μετάβαση του βασιλιά στον τότε μητροπολιτικό ναό του Αγίου Νικολάου, όπου εψάλη δοξολογία προς τιμήν του. Μετά τη δοξολογία μετέβη στο αρχοντικό (Εικ.1) του Ηρακλή Χρ. Τσάλλη (Εικ.2), όπου κατέλυσε. Στην είσοδο τον περίμεναν μαθήτριες με τη διδασκάλισσά τους, οι οποίες έψαλλαν τον ύμνο του.

 

 

Εικ.2. Ο Ηρακλής Χρ. Τσάλλης (1840-1912) [πηγή φωτογραφίας: Νίκος Ταξ. Δαβανέλλος, Λαμία, τα πρόσωπα (1760-1930), Λαμία 2003, σελίδα 55].

 

Στις 6 το απόγευμα παρουσιάσθηκε ο Οθωμανός διοικητής της Θεσσαλίας Χασάν πασάς μαζί με τον Οθωμανό πρόξενο στη Λαμία Μιχαήλ Αξελό Εφφέντη και το επιτελείο του, για να συγχαρεί το βασιλιά [για τον Οθωμανό πρόξενο βλέπε στην ανάρτηση: «ΠΡΟΞΕΝΕΙΟΝ ΤΗΣ ΥΨΗΛΗΣ ΠΟΡΤΑΣ•ΕΝ ΛΑΜΙΑ•»: το οθωμανικό προξενείο Λαμίας (1846-1881). Μέρος Α΄ (1846-1868)].

Ακολούθησε γεύμα στο οποίο προσκλήθηκαν όλοι οι επίσημοι.

Το βράδυ όλες οι αψίδες που είχαν στηθεί προς τιμήν του βασιλιά, το φρούριο και τα σπίτια της πόλης είχαν φωταγωγηθεί. Το πλήθος έμεινε στην πλατεία και μετά τα μεσάνυχτα ζητωκραυγάζοντας και πανηγυρίζοντας με μουσικά όργανα την έλευση του βασιλιά. Τη γιορτή λάμπρυναν και πυροτεχνήματα που διέθεσε ο δήμος Λαμιέων και ιδιώτες.

Την επόμενη ημέρα, Τρίτη 13 Απριλίου, ο βασιλιάς επιθεώρησε τη φρουρά και τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Τον ακολουθούσε πλήθος λαού, το οποίο τον επευφημούσε και ζητωκραύγαζε.

Κατά τη παραμονή του στη Λαμία ο βασιλιάς πληροφορήθηκε το θάνατο από φυματίωση του διαδόχου του ρωσικού θρόνου μεγάλου δούκα Νικολάου Αλεξάντροβιτς στη Νίκαια της Γαλλίας: «-Τηλεγράφημα ανήγγειλεν εις τα ανάκτορα τον θάνατον του μεγάλου Δουκός Νικολάου και διαδόχου του θρόνου της Ρωσσίας. Ο θάνατος ούτος κατελύπησε, δεν αμφιβάλλομεν, την Α.Μ. τον Βασιλέα Γεώργιον, καί τοι εν περιοδεία διατελούντα, διότι ο αποθανών είχε μνηστευθή την αδελφήν του πριγκιπέσσαν της Δανίας Δάγμαρ.» (ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ 593/15-04-1865, σελίδες 2-3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 110).

Όπως προαναφέρθηκε, στην υποδοχή του βασιλιά στη Λαμία συμμετείχε και ο Οθωμανός Χασάν πασάς διοικητής της Θεσσαλίας με τη συνοδεία του. Έφερε τον τίτλο Μιρί Μιράν (τουρκ. mir-i miran, δηλαδή άρχοντας των αρχόντων) και μπεηλέρμπεης ή μπεγλέρμπεης/υποστράτηγος (τουρκ. beglerbegi). Ο πλήρης τίτλος του στα τουρκικά ήταν Mutasarrıfı Kamil Hasan Hüseyin Paşa (βλέπε στη διδακτορική διατριβή: Dilek Ozkan, Ottoman perceptions and considerations on the first ottoman-greek borderlands in Thessaly (1832-1865), Athens 2016, page 262).

Ο Χασάν πασάς συνοδευόταν από 200 περίπου άτομα και είχε αφιχθεί στη Λαμία από την Κυριακή 11 Απριλίου. Απόσπασμα ελληνικού ιππικού είχε μεταβεί στην οροθετική γραμμή για να προϋπαντήσει και συνοδέψει τους Οθωμανούς επισήμους στη Λαμία.

Σύμφωνα με την εφημερίδα Η ΕΛΠΙΣ «Η αποστολή του διοικητού Θεσσαλίας είναι δείγμα ευγνωμοσύνης της Οθωμανικής κυβερνήσεως προς τον συνοδεύοντα τον Βασιλέα Κ.Σπόννεκ διά τάς τόσον σοφάς συμβουλάς, άς δεν έπαυσε δίδων τώ Βασιλεί, και αίτινες την μέν Ελλάδα κατέστησαν πρότυπον βασίλειον εν τη Ανατολή, από δε της Τουρκίας αφήρεσαν πάντα φόβον ως προς τάς Ελληνικάς επαρχίας της αυτοκρατορείας.» (Η ΕΛΠΙΣ 1299/20-04-1865, σελίδες 2-3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 343). Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι λίγο αργότερα ο Καρλ Βίλχελμ Έπινγκεν Σπόνεκ (Δαν. Carl Wilhelm Eppingen Sponneck), λόγω των αντιδράσεων των Ελλήνων πολιτικών και του λαού, αποπέμφθηκε από το βασιλιά και αναχώρησε από την Ελλάδα.

Η εφημερίδα Η ΕΛΠΙΣ με την ευκαιρία της επίσκεψης του Οθωμανού διοικητή Θεσσαλίας αναδημοσιεύει από τη λαμιώτικη εφημερίδα ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ τα εξής:

«Ομιλούσα περί της επισκέψεως του Οθωμ(ανού) διοικητού η εν Λαμία εκδιδομένη Φωνή του Λαού προσθέτει τα εξής:

Εκ της ευκαιρείας ταύτης, πιστεύομεν ωφεληθήσονται και πολλοί αρχαίοι οθωμανοί κάτοικοι Λαμίας οι εκπατρισθέντες παραλόγως κατά το 1833 εκ φανατισμού, εκλείψαντος ευτυχώς ήδη κατά μέγα μέρος, και δυστυχούντες εν τε τη Λαρίσση και ταίς άλλαις Θεσσαλικαίς πόλεσιν, όπως επισκεφθώσι τον τόπον γεννήσεώς των, και βεβαιωθώσιν οποία τεράστια διαπράττονται εις μέρη όπου βασιλεύει η ισότης ελευθερία και ευνομία.

Η Πόλις Λαμία καθ’ ήν εποχήν εγκατέλιπεν αυτήν η Τουρκία απετελείτο εξ ερειπίων, και τινων σεσαθρωμένων οικημάτων, ήδη δε εν διαστήματι μικρώ, και οικοδομάς λαμπράς απέκτησεν, και δρόμους και πλατείας, τόσην δε τιμήν έλαβον τα οικόπεδα, ώστε πρό ολίγου πωληθέντων τοιούτων κατά την θέσιν Γύφτικα, όπου υπήρχεν εν τουρκικόν νεκροταφείον, δι’ έκαστον γαλλικόν μέτρον προσεφέρθησαν τριάκοντα δραχμαί, ήτοι αντί 50-100 γροσίων δι’ ών επωλήθη το στρέμα κατά την αναχώρησιν των Οθωμανών, η αξία του στρέματος αποτελουμένου εκ 1000 μέτρων, ανέρχεται ήδη εις δραχ. 30.000 ! ! »

Η αύξησις αύτη της ευημερίας των κατοίκων, και της τιμής των ιδιοκτησιών εγένετο επί του επαράτου Όθωνος. Ας ίδωμεν οποία έσεται αφού η Ελλάς κατασταθή πρότυπον βασίλειον εν τη Ανατολή.» (Η ΕΛΠΙΣ 1299/20-04-1865, σελίδες 2-3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 343).

Οι εφημερίδες ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ και ΑΡΜΟΝΙΑ, μέσω των αναδημοσιεύσεών τους από τις εφημερίδες ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΟΘΡΥΟΣ και ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ αντίστοιχα, διασώζουν λεπτομέρειες για την επίσκεψη και τα πρόσωπα της συνοδείας του Χασάν πασά. Συνοδευόταν από τους εξής υψηλόβαθμους αξιωματούχους:

1. Μουσταφά μπέης, Συνταγματάρχης ιππικού.

2. Μεχμέτ Αλή εφέντης, Συνταγματάρχης και υπασπιστής του Σατρατζάμ (τιμητικός τίτλος, τουρκ. Sadrazam).

3. Χαλήμπεης Φράσαρης, της γνωστής αλβανικής οικογένεια των Φράσερι (αλβ. Frashëri), Γενικός Δερβέναγας Θεσσαλίας και Καπουτζίμπασης (επίτιμος υπασπιστής του Σουλτάνου) (τουρκ. Kapıcıbaşı).

4. Ρουστέμ μπέης, Χιλίαρχος των ζαπτιέδων (χωροφυλάκων) της Θεσσαλίας.

5. Ιωάννης Μπραχόπουλος, Καπουτζίμπασης (επίτιμος υπασπιστής του Σουλτάνου) Αζάς του Μετζλισίου (δηλαδή μέλος του ανωτάτου συμβουλίου της Λάρισας) (τουρκ. Aza Meclisi).

6. Πολλοί άλλοι κατώτεροι αξιωματικοί και υπηρέτες.

Για την υποδοχή και φιλοξενία του Χασάν πασά οι αρχές της Λαμίας είχαν προετοιμάσει το αρχοντικό του Ηρακλή Χρ. Τσάλλη. Για τα μέλη της συνοδείας του είχαν προετοιμάσει άλλα πολυτελή σπίτια της πόλης. Ο Οθωμανός πρόξενος όμως Μιχαήλ Αξελός Εφφέντης φιλοξένησε στο σπίτι του τον Χασάν πασά. Ωστόσο δεν ενδιαφέρθηκε για τη φιλοξενία των άλλων υψηλών προσώπων της συνοδείας του. Πολλοί ανώτατοι Οθωμανοί αξιωματικοί, λόγω έλλειψης χώρου, κοιμήθηκαν στο έδαφος χωρίς να λάβουν κάποια περιποίηση από τον πρόξενο με αποτέλεσμα την έντονη δυσαρέσκειά τους.

Η εφημερίδα ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ αναμεταδίδει την είδηση από την εφημερίδα ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΟΘΡΥΟΣ:

«-Εις υποδοχήν και περιποίησιν του Χασάν Πασιά η πόλις Λαμία είχεν προετοιμάσει μίαν των λαμπροτέρων και πλουσιωτέρων οικιών, ήτοι την του Ηρακλέους Χ. Τσάλη, καθώς και άλλας διά τους αξιωματικούς του, αλλ’ ατυχώς ο κύριος Πρόξενος εν τη μεγαλοφυΐα του δυσμενώς φερόμενος ίσως κατά της πόλεως, ήτις τον ανέχεται τοιούτον όντα. Διέστρεψε τα πράγματα και έλαβε τον Πασιάν εις την οικίαν του, ήτις διά πάν άλλο ηδύνατο να ήναι κατάλληλος ουχί δε δι’ υποδοχήν ενός τοσούτου υψηλού υποκειμένου μετά τοσαύτης μεγάλης συνοδίας. Διό ως ηκούσαμεν πολλοί των αξιωματικών του Πασά εκοιμήθησαν εις το έδαφος άνευ τινός περιποιήσεως, και σφόδρα δυσηρεστήθησαν. (Φάρος της Όθρυος)». (ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ 596/20-04-1865, σελίδα 4, ψηφιακός σελιδοδείκτης 117).

Κατά την παραμονή τους στη Λαμία ο Χασάν πασάς και οι άλλοι Οθωμανοί αξιωματούχοι παρασημοφορήθηκαν από τις ελληνικές αρχές. Γράφουν οι εφημερίδες:

«-ΕΙΣ τον διοικητήν της Θεσσαλίας Εξ(οχώτατον) Χασιάν πασάν και εις πάντας τούς μετ’ αυτού υποδεχθέντας την Α.Μ. τον νεαρόν ημών βασιλέα, απενεμήθησαν ως εμάθομεν διάφορα παράσημα.» (ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ 650/12-05-1865, σελίδα 4, ψηφιακός σελιδοδείκτης 178).

«Απενεμήθησαν παράσημα εις την Α(υτού) Ε(ξοχότητα) τον διοικητήν Θεσσαλίας Χασάν πασάν και εις πάντας τούς μετ’ αυτού υποδεχθέντας την Α(υτού) Μ(εγαλειότητα) τον νεαρόν ημών βασιλέα, μεγιστάνας και αξιωματικούς του Οθωμ(ανικού) στρατού.» (ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΣ ΑΣΤΗΡ 259/15-05-1865, σελίδα 2, ψηφιακός σελιδοδείκτης 74).

Ο Χασάν πασάς παρέμεινε στη Λαμία μέχρι τις 2 το μεσημέρι της Τετάρτης 14 Απριλίου. Στη συνέχεια συνόδευσε το βασιλιά μέχρι την Αντίνιτσα. Εκεί είχε δώσει διαταγή να μεταβεί ένα τάγμα οθωμανικού πεζικού και ιππικού για την απόδοση τιμών.

 

Στην Αντίνιτσα

Στις 2 το μεσημέρι της Τετάρτης 14 Απριλίου ο βασιλιάς, συνοδευόμενος και από τον Χασάν πασά και άλλους Έλληνες και Οθωμανούς επισήμους, αναχώρησε από τη Λαμία για τη Μονή Αντίνιτσας στη μεθόριο.

Εκεί έφτασε στις 5 το απόγευμα. Γύρω από τη μονή μαζί με τα ελληνικά στρατεύματα, είχαν παραταχθεί δύο ίλες τουρκικού ιππικού και δύο λόχοι Ζουάβων για την απόδοση τιμών. Οι Ζουάβοι (τουρκ. Zuhaf) ήταν μονάδες του οθωμανικού στρατού που δημιουργήθηκαν από την αντιγραφή της δομής, της εκπαίδευσης και της αμφίεσης των Ζουάβων του γαλλικού στρατού.

Ο βασιλιάς διανυκτέρευσε στην Αντίνιτσα και το πρωΐ της Πέμπτης 15 Απριλίου αναχώρησε για Γιανιτσού με τελικό προορισμό της Υπάτη. Ο Χασάν πασάς τον αποχαιρέτισε και αναχώρησε για τη Θεσσαλία.

 

Στην Υπάτη

Στη διαδρομή από την Αντίνιτσα έως την Υπάτη πολλοί κάτοικοι της περιοχής Μακρακώμης και Σπερχειάδας είχαν συγκεντρωθεί για να τον υποδεχτούν.

Ο βασιλιάς έφτασε στην Υπάτη στις 5 το απόγευμα της Παρασκευής 16 Απριλίου. Την επόμενη ημέρα, Σάββατο 17 Απριλίου στις 11 το πρωΐ παρευρέθη στη δοξολογία που ψάλθηκε προς τιμήν του στον κεντρικότερο ναό της Υπάτης. Πρόκειται για το μητροπολιτικό ναό της Υπάτης, τον Άγιο Νικόλαο. Όλη την ημέρα η βασιλική συνοδεία διέμεινε στην Υπάτη. Δεν αναφέρεται ανάβαση στην Οίτη.

 

Η συνέχεια και το τέλος του ταξιδιού

Η βασιλική περιοδεία συνεχίστηκε με διέλευση από τη Γραβιά την Κυριακή 18 Απριλίου. Εκεί ο Γιάννης Μαμούρης με πλήθος λαού υποδέχτηκε το βασιλιά και του έδειξε τις τοποθεσίες και το χάνι που έλαβε χώρα η ομώνυμη μάχη. Η πορεία συνεχίστηκε με προορισμό την Άμφισσα, όπου έφτασε τη Δευτέρα 19 Απριλίου. Διερχόμενος από την περιοχή, μέσω Δελφών που τότε δεν είχαν πραγματοποιηθεί ανασκαφές, έφτασε στη Μονή του Οσίου Λουκά την Τετάρτη 21 Απριλίου. Τις επόμενες δύο ημέρες Πέμπτη 22 και Παρασκευή 23 Απριλίου παρέμεινε στη Λειβαδιά όπου και δέχθηκε τις ευχές για την ονομαστική του εορτή. Το Σάββατο 24 Απριλίου έφτασε στη Θήβα, την Κυριακή 25 Απριλίου στα Βίλια και τη Δευτέρα 26 Απριλίου επέστρεψε στην Αθήνα.

 

 

ΠΗΓΕΣ

Εφημερίδες:

ΑΜΑΛΘΕΙΑ Σμύρνης:

φύλλο 1362/26-03-1865, πρωτοσέλιδο, ψηφιακός σελιδοδείκτης 24.

ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΣ ΑΣΤΗΡ Κωνσταντινουπόλεως:

φύλλο 248/03-04-1865, πρωτοσέλιδο, ψηφιακός σελιδοδείκτης 51.

φύλλο 259/15-05-1865, σελίδα 2, ψηφιακός σελιδοδείκτης 74.

ΑΡΜΟΝΙΑ Κωνσταντινουπόλεως:

φύλλο 111/17-04-1865, σελίδα 2, ψηφιακός σελιδοδείκτης 20.

φύλλο 114/28-04-1865, σελίδα 3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 26.

φύλλο 115/01-05-1865, σελίδα 4, ψηφιακός σελιδοδείκτης 29.

ΑΥΓΗ Αθηνών:

φύλλο 1413/13-04-1865, σελίδα 3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 140.

ΕΘΝΟΦΥΛΑΞ Αθηνών:

φύλλο 730/13-04-1865, σελίδα 2, ψηφιακός σελιδοδείκτης 135.

φύλλο 732/16-04-1865, σελίδες 3 & 4, ψηφιακοί σελιδοδείκτες 139 & 140.

φύλλο 736/22-04-1865, σελίδα 3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 147.

Η ΕΛΠΙΣ Αθηνών (Εφημερίς των αρχών της Γ΄ Σεπτεμβρίου):

φύλλο 1299/20-04-1865, σελίδες 2-3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 343.

ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ Αθηνών (Εφημερίς των αρχών της Ι΄ Οκτωβρίου):

φύλλο 592/13-04-1865, σελίδα 3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 108.

φύλλο 593/15-04-1865, σελίδες 2-3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 110.

φύλλο 594/17-04-1865, σελίδα 2, ψηφιακός σελιδοδείκτης 112.

φύλλο 595/19-04-1865, σελίδες 2-3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 114.

φύλλο 596/20-04-1865, σελίδα 4, ψηφιακός σελιδοδείκτης 117.

ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ Αθηνών:

φύλλο 630/13-04-1865, σελίδα 3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 138.

φύλλο 631/15-04-1865, σελίδα 2, ψηφιακός σελιδοδείκτης 140.

φύλλο 632/16-04-1865, σελίδα 1, ψηφιακός σελιδοδείκτης 141.

φύλλο 650/12-05-1865, σελίδα 4, ψηφιακός σελιδοδείκτης 178.

φύλλο 658/27-05-1865, σελίδες 3 & 4, ψηφιακοί σελιδοδείκτες 193 & 194.

ΤΗΛΕΓΡΑΦΟΣ ΤΟΥ ΒΟΣΠΟΡΟΥ και ΒΥΖΑΝΤΙΣ Κωνσταντινουπόλεως:

φύλλο 866/17-04-1865, σελίδα 3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 266.