Πυρκαγιά σε εμπορική επιχείρηση της Λαμίας το 1865

  

Εικ.1 Ο Κωνσταντίνος Μαλλιόπουλος (1824-1901), ένας από τους ιδιοκτήτες της επιχείρησης [πηγή: περιοδική έκδοση ΠΟΙΚΙΛΗ ΣΤΟΑ ΙΕ΄ (1912), Εικόνες και βιογραφήματα, Κωνσταντίνος Μαλλιόπουλος, σελίδα 616].

 

Εισαγωγή

Την Παρασκευή 21 Μαΐου 1865 (Ιουλιανό ημερολόγιο), ανήμερα των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης και ένα μήνα μετά την επίσκεψη του βασιλιά Γεωργίου Α΄ στη Λαμία, ξέσπασε φωτιά σε εμπορικό κατάστημα της πόλης. Πρόκειται για το κατάστημα των αδελφών Μαλλιόπουλου, το οποίο υπέστη μεγάλη καταστροφή. Δέκα χρόνια αργότερα, σε οδηγό της Λαμίας του 1875, η επιχείρηση δεν καταγράφεται σε εμπορικό οδηγό της πόλης (βλέπε: Οδηγός της Λαμίας του 1875 και το βιομηχανικό συγκρότημα «Η Φθιώτις» του «Κ.Π.Αγαθοκλήςκαι Σία» στη Στυλίδα).

Η πυρκαγιά

Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα των εφημερίδων της εποχής, η φωτιά εξερράγη στις επτάμιση το απόγευμα της Παρασκευής 21 Μαΐου 1865. Αιτία ήταν η ύπαρξη εύφλεκτου υλικού (ξερού χόρτου) αποθηκευμένου κρυφά στο κατάστημα, χωρίς να το γνωρίζουν οι δημόσιες αρχές. Διαδόθηκε πολύ γρήγορα. Οι αρχές και οι πολίτες έσπευσαν να την κατασβήσουν χωρίς όμως να μπορούν να πλησιάσουν. Ο δημοτικός αστυνόμος Γουργιωτάκης ανακάλυψε ότι μέσα στο κατάστημα υπήρχαν παράνομα 10-15 βαρέλια πυρίτιδας. Αμέσως έσπευσε να ειδοποιήσει το νομάρχη, τον εισαγγελέα και τις λοιπές αρχές για ενδεχόμενη έκρηξη. Μετά από πέντε λεπτά, αφού είχαν απομακρυνθεί οι άνθρωποι, λόγω ανάφλεξης της πυρίτιδας ακολούθησε έκρηξη με τρομερό κρότο και ωστικό κύμα,. Οι πόρτες, τα παραθυρόφυλλα και τα τζάμια πολλών σπιτιών έσπασαν. Τοίχοι σπιτιών ράγισαν. Φλεγόμενα ξύλινα δοκάρια από τις σκεπές και μεγάλες πέτρες εκτινάχτηκαν στον αέρα σε ύψος εκατό οργυιών (περίπου εκατόν ογδόντα μέτρα) και έπεσαν πάνω σε γειτονικά σπίτια. Αποτέλεσμα ήταν να σπάσουν τα κεραμίδια τους και να μεταδοθεί η φωτιά. Η προσπάθεια κατάσβεσης πλέον επικεντρώθηκε όχι στο φλεγόμενο κτίριο της επιχείρησης αλλά στα γειτονικά σπίτια.

Η έκρηξη κατέστρεψε πέντε σπίτια και το τότε κτίριο της νομαρχίας, το οποίο βρισκόταν πολύ κοντά στο κατάστημα. Σύμφωνα με την ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ η έκρηξη «επλήγωσε θανατηφόρως τέσσαρας ανθρώπους». Η ΑΥΓΗ δημοσίευσε την πληροφορία ότι στην πραγματικότητα η πυρκαγιά είχε σκοπό την καταστροφή των πρακτικών των πρόσφατων βουλευτικών εκλογών: «-Λέγεται ότι τα πρακτικά της βουλευτ(ικής) εκλογής Φθιώτιδος επυρπολήθησαν κατά την τελευταίαν εν Λαμία συμβάσαν πυρκαϊάν πλησίον του νομαρχιακού καταστήματος...».

Η είδηση της πυρκαγιάς δημοσιεύθηκε στις εφημερίδες της εποχής. Οι δύο τοπικές εφημερίδες (ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ και ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΟΘΡΥΟΣ) περιγράφουν το γεγονός με αρκετές λεπτομέρειες. Οι υπόλοιπες εφημερίδες μεταδίδουν περιληπτικά την είδηση.

Η είδηση στις τοπικές εφημερίδες

Ακολουθούν τα δημοσιεύματα δύο αθηναϊκών εφημερίδων, οι οποίες παραθέτουν αυτούσιο το κείμενο των δύο τοπικών εφημερίδων:

α) Ο ΕΘΝΟΦΥΛΑΞ αναδημοσιεύει την είδηση από τη ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ:

«Πυρκαϊά εν Λαμία.

Εκ της συναδέλφου Φωνής του Λαού, εν Λαμία εκδιδομένης, ερανιζόμεθα τα επόμενα περί της αυτόθι συμβάσης καταστρεπτικής πυρκαϊάς, εξ ής υπέστησαν σημαντικήν ζημίαν οι αδελφοί Μαλιόπουλοι.

“Χθές το εσπέρας (21 μαΐου) εξερράγη εν τη πόλει ημών πυρκαϊά επί δύο εργαστηρίων των αδελφών Μαλιοπούλων. Ούτοι ως και πάντες οι έμποροι από πλεονεξίαν φερόμενοι έχουσιν εις τάς αποθήκας των πυρίτιδα εις αρκετήν ποσότητα, εισάγοντες ταύτην ή κρυφίως ή και από έλλειψιν αυστηράς επιτηρήσεως. Η πυρκαϊά ήτο πολύ ταχεία, καταναλώσασα αμφότερα τα εργαστήρια εις μικρού χρόνου διάστημα. Ευτυχώς οι ιδιοκτήται ανήγγειλον εις το κοινόν την ύπαρξιν πυρίτιδος εις τάς καιομένας αποθήκας, και η κατόπιν γενομένη έκρηξις της πυρίτιδος δεν επροξένησε δυστυχήματα· επροξένησεν όμως αρκετάς ζημίας, αίτινες βεβαίως θέλουσι τιμωρήσει σπουδαίως την απροσεξίαν και πλεονεξίαν των δυστυχησάντων. Η πόλις άπασα μετά την έκρηξιν της πυρίτιδος ανησύχησε σπουδαίως, και δεν ηκούετο φωνή συμπαθείας ουδεμία διά τούς ζημιουμένους από την πυρκαϊάν. Τοιουτοτρόπως και η κοινή γνώμη τιμωρεί τούς μη προσηκόντως φερομένους.”» (ΕΘΝΟΦΥΛΑΞ 758/27-05-1865, σελίδα 2, ψηφιακός σελιδοδείκτης 191)

β) Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ αναδημοσιεύει αυτούσιο το κείμενο της εφημερίδας ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΟΘΡΥΟΣ, ο οποίος περιγράφει με περισσότερες λεπτομέρειες το γεγονός:

«Πυρκαϊά εν Λαμία.

Τρομερόν και φρικαλέον συμβάν έλαβε χώραν χθές περί την 7 ½ μ.μ. εν Λαμία· έστι δε το ακόλουθον.

Πυρκαϊά εξερράγη εις τινα οικίαν πλησίον της Νομαρχίας και εις το κέντρον της πόλεως,ανήκουσαν εις τούς αδελφούς Αλέξιον και λοιπούς Μαλειουπούλους, εντός της οποίας οι ιδιοκτήται λάθρα και άνευ γνώσεως των αρχών είχον χόρτον. Του χόρτου αναφθέντος αι φλόγες μαινόμεναι ενέμοντο πάσαν ύλην. Αι αρχαί και ο λαός συνέρρευσαν εις χιλιάδας διά την απόσβεσιν του πυρός, όπερ ουδένα επέτρεπε να πλησιάση. Εν τώ μεταξύ ο Αστυνόμος Κ. Γουργιωτάκης ανακαλύψας ότι εντός της οικίας ταύτης υπήρχον 10-15 βαρέλια πυρίτιδος, σπεύδει δρομαίως και με κίνδυνον της ζωής του, και ειδοποιεί τον Νομάρχην, τον εισαγγελέα και λοιπούς παρόντας περί του επαπειλούντος τρομερού κινδύνου εκ της αναφλέξεως της πυρίτιδος. Μόλις παρήλθον πέντε λεπτά από της ειδοποιήσεως ταύτης, μεθ’ ήν οι άνθρωποι έδραμον και απεμακρύνθησαν εκ του τόπου του κινδύνου, και η τρομερά έκρηξις έλαβε χώραν αναφλεχθείσης της πυρίτιδος. Ο κρότος και ο κλονισμός υπήρξαν μέγιστοι, εις τρόπον ώστε τα παραθυρόφυλλα, αι θύραι και τα υάλια των οικιών κατεθραύσθησαν και συνετρίβησαν· πολλαί οικίαι διερράγησαν. Δοκοί καιόμεναι και μεγάλοι λίθοι ετινάχθησαν εις τον αέρα εις εκατόν οργυών ύψος και κατέπεσον επί των πέριξ οικιών, των οποίων συνετρίβησαν αι κέραμοι και ήρξαντο να καίωσι· τότε και αι αρχαί και οι πολίται έτρεξαν να σβέσωσι ουχί πλέον την καιομένην οικίαν, ένθα δεν ετόλμων να πλησιάσωσι, διότι είχε διαδοθή ότι υπήρχον και έτερα δέκα βαρέλια πυρίτιδος, αλλά τάς οικίας, αίτινες ήρξαντο να καίωνται. ως εκ της επ’ αυτών καταπτώσεως των ανημμένων δοκών. Εάν δεν επρολαμβάνετο η είδησις ότι υπάρχει πυρίτις, ή εάν πέντε λεπτά αργότερα εδίδετο, και εγίνετο η έκρηξις, σήμερον η Λαμία ήθελεν αποκατασταθή κοιλάς του κλαυθμώνος, διότι πεντακόσιοι άνθρωποι τουλάχιστον ήθελον καή, φονευθή και πληγωθή, εκ της ασφυξίας ήθελον αποθάνη· ιδού οποίων μεγίστων κακών γίνονται παραίτιοι οι τολμηροί εκείνοι άνθρωποι οίτινες παραβαίνοντες τάς απαγορευτικάς αστυνομικάς διατάξεις εναποθηκεύωσιν εντός των οικιών πόλεως χόρτον και πυρίτιδα. Μυριάκις κατεκρίναμεν τοιαύτας πράξεις και παρεκαλέσαμεν τούς συμπολίτας μας να απέχωσι τοιούτων επικινδύνων επιχειρήσεων επί παραβάσει των αστυνομικών διατάξεων, και επεστήσαμεν την προσοχήν των αρχών ίνα ώσιν άγρυπνοι και να μη αμελώσι των σπουδαιοτέρων καθηκόντων των· αλλ’ ατυχώς δεν εισηκούσθημεν, και ιδού πόλις ολόκληρος έτρεξε τον μέγιστον των κινδύνων. (Φάρος Όρθρυος)» (ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ 615/27-05-1865, σελίδες 3 & 4, ψηφιακοί σελιδοδείκτες 153 & 154).

Η λανθασμένη είδηση

Η ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ αρχικά μετέφερε λανθασμένα την είδηση ότι η πυρκαγιά εξερράγη «εν τώ στρατώνι τώ υπάρχοντι εντός του φρουρίου Λαμίας». Αμέσως όμως στο επόμενο φύλλο της διορθώνει την είδηση: «-Η εν Λαμία εκραγείσα πυρκαϊά, εξερράγη ουχί εν τώ στρατώνι τώ κειμένω εν τώ φρουρίω, αλλά εν τη πόλει από τινος καταστήματος, εν ώ ευρίσκετο εναποταμιευμένη αρκετή πυρίτις, ήτις εκραγείσα κατέστρεψε πέντε οικίας, εν αίς και το νομαρχιακόν κατάστημα και επλήγωσε θανατηφόρως τέσσαρας ανθρώπους. Εάν η εν Λαμία διοικητική και αστυνομική αρχή ήτον άγρυπνος, και δεν επέτρεπε την εν τοίς εργαστηρίοις φύλαξιν πυρίτιδος, αλλά διέτασσε την μεταφοράν αυτής εις την πυριτιδαποθήκην, δεν θα συνέβαιναν τα γενόμενα δυστυχήματα. Επειδή δε πληροφορούμεθα, ότι και ενταύθα εις πολλά καταστήματα υπάρχει τοποθετημένη πυρίτις, προκαλούμεν πάλιν επί τούτου την σύντονον της αστυνομίας προσοχήν.» (ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ 657/25-05-1865, σελίδες 3 & 4, ψηφιακοί σελιδοδείκτες 191 & 192).

Η οικογένεια Μαλλιόπουλου

Στον εκλογικό κατάλογο του Δήμου Λαμιέων του 1879 εμφανίζονται εγγεγραμμένοι δύο αδελφοί Μαλλιόπουλοι:

1)με α/α 743 ο Μαλλιόπουλος Αλέξιος του Ιωάννη, ετών 57, επαγγέλματος έμπορος και ενεστώτα τόπο διαμονής τη Λαμία και

2)με α/α 744 ο Μαλλιόπουλος Κωνσταντίνος του Ιωάννη, ετών 50, επαγγέλματος έμπορος και ενεστώτα τόπο διαμονής τη Λαμία (Εικ.1).

Οι δύο εγγεγραμμένοι είναι οι ιδιοκτήτες της καταστραφείσας επιχείρησης.

Η οικογένεια Μαλλιόπουλου καταγόταν από το χωριό Δοβρά Ζαγορίου Ιωαννίνων (από το 1927 Ασπράγγελοι). Ο πατέρας τους Ιωάννης μετακόμισε στη Λαμία, όπου ίδρυσε εμπορική επιχείρηση. Το 1847 απεβίωσε και τον διαδέχθηκαν οι γιοί του Αλέξιος, Κωνσταντίνος, Λάζαρος, Πέτρος και Απόστολος. Η επιχείρηση (ομόρρυθμος εταιρία) ονομάσθηκε «Αλέξιος και αδελφοί Μαλλιόπουλοι Ο.Ε.».

Το 1860 αποχώρησαν οι Λάζαρος, Πέτρος και Απόστολος και η επιχείρηση ονομάσθηκε «Αλέξιος και Κωνσταντίνος Μαλλιόπουλος». Ο Αλέξιος Μαλλιόπουλος διετέλεσε και δημοτικός σύμβουλος του Δήμου Λαμιέων.

Ο Κωνσταντίνος Μαλλιόπουλος (1824-1901) ήρθε στη Λαμία σε ηλικία 12 ετών το 1836. Σε ηλικία 30 ετών νυμφεύθηκε τη Μαρία Ζούνη, κόρη πλούσιας ηπειρώτικης οικογένειας. Κατά την επανάσταση της Θεσσαλίας του 1854 όπλισε με έξοδά του αριθμό ανδρών και συμμετείχε σε αυτήν. Υπήρξε συμπολεμιστής του Θεοδώρου Ζιάκα και διακρίθηκε στις μάχες του Σπηλαίου Καλαμπάκας και Αγίου Γεωργίου. Στη μάχη του Σπηλαίου τραυματίσθηκε στον αριστερό βραχίονα. Μετά την προσάρτηση της Θεσσαλίας (1881) αγόρασε τα χωριά Αμαρλάρ (από το 1927 Κοιλάδα Λαρίσσης) και Χαϊχάλ (από το 1928 καταργημένος οικισμός κοντά στο Λεοντάρι Δομοκού). Στο Αμαρλάρ απεβίωσε το 1889 η σύζυγός του Μαρία. Εκλέχτηκε δύο φορές δήμαρχος Ταμασίου. Απεβίωσε και ετάφη στην Αθήνα την πρωτομαγιά του 1901. Κοντά του βρισκόταν ο μοναδικός γιός του πολιτευτής Δημήτριος Μαλλιόπουλος.

 

 

ΠΗΓΕΣ-ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Εφημερίδες:

ΑΜΑΛΘΕΙΑ Σμύρνης:

φύλλο 1371/28-05-1865, πρωτοσέλιδο, ψηφιακός σελιδοδείκτης 42.

ΑΥΓΗ Αθηνών:

φύλλο 1440/25-05-1865, σελίδα 3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 194.

φύλλο 1443/29-05-1865, σελίδα 3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 200.

ΕΘΝΟΦΥΛΑΞ Αθηνών:

φύλλο 758/27-05-1865, σελίδα 2, ψηφιακός σελιδοδείκτης 191.

ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ Αθηνών (Εφημερίς των αρχών της Ι΄ Οκτωβρίου):

φύλλο 615/27-05-1865, σελίδες 3 & 4, ψηφιακοί σελιδοδείκτες 153 & 154.

Η ΕΛΠΙΣ Αθηνών (Εφημερίς των αρχών της Γ΄ Σεπτεμβρίου):

φύλλο 1305/01-06-1865, σελίδα 3, ψηφιακός σελιδοδείκτης 355.

ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ Αθηνών:

φύλλο 656/22-05-1865, σελίδα 4, ψηφιακός σελιδοδείκτης 190.

φύλλο 657/25-05-1865, σελίδες 3 & 4, ψηφιακοί σελιδοδείκτες 191 & 192.

2. Κώστα Δημοσθ. Γαλλή, Ο εκλογικός κατάλογος του Δήμου Λαμιέων του 1879 (ήτοι Λαμίας, Σαραμουσακλή, Μεγ. Βρύσης, Λιμογαρδίου, Παλαιοχωρίου, Δίβρης, Δερβέν Φούρκας, Τσοπανλατών, Δαϊτσάς, Μπεκή, καλυβίων, Κόμματος, Ιμίρμπεη και Ταράτσας), Αθήνα 1984.

3. Περιοδική έκδοση ΠΟΙΚΙΛΗ ΣΤΟΑ ΙΕ΄(1912), Εικόνες και βιογραφήματα, Κωνσταντίνος Μαλλιόπουλος, σελίδες 615-617.